MENU

Wachty i szklanki

 Życie codzienne marynarza na statkach wyznaczało bicie dzwonu, czyli tzw., szklanki (ang. glass). Szklanki wywodzą się z dawnych żaglowców, gdzie urządzeniem mierzącym czas była klepsydra. Główna klepsydra była klepsydrą półgodzinną, po przesypaniu się piasku w klepsydrze, marynarz przewracał "szkło" i uderzeniem w dzwon wybijał szklanki. W późniejszych czasach klepsydry zostały zastąpione przez zegary, ale słowo "szklanka" przetrwało. Jedno uderzenie w dzwon to jedna szklanka. Szklanki bije się na statkach zaczynając od godziny 12, wtedy wybija się osiem szklanek, o godzinie 12:30 wybija się jedną szklankę, a następnie co każde pół godziny dodaję się po jednej szklance, aż do godziny 4 kiedy mamy znowu osiem szklanek. Od godziny 4:30 zaczynając jedna szklanką zwiększając ich ilość co pół godziny aż do ośmiu - o godzinie 8. Potem jedna szklanka o godzinie 8:30 i tak samo jak w poprzednim przypadku zwiększamy liczbę szklanek do ośmiu o godzinie 12.
Wydaje się proste, ale jak to w życiu bywa i tutaj historia, która wydarzyła się w 1797 roku na jednym z angielskich statków odcisnęła swoje piętno. Na owym statku podczas wachty wieczornej pięć uderzeń w dzwon miało być sygnałem do buntu. Pełniący popołudniową wachtę oficer, który dowiedział się o planowym spisku, kazał wybić jedną szklankę zamiast oczekiwanych pięciu. Dzięki temu sprytnemu posunięciu zyskał na czasie i uratował przeciwników spisku. Od tego czasu na wszystkich okrętach Royal Navy o godzinie 18:30 bije się tylko jedno uderzenie dzwonu, zamiast dawnych pięciu. Niektórzy twierdzą, że to pojedyncze uderzenie w dzwon symbolizuje zaczęcie się psiej wachty.
Druga historia mówiąca skąd wzięły sie psie wachty, to zwyczaj dziś już niepraktykowany na morzu, ponieważ prawie nie ma na nim drewnianych żaglowców. W tamtych czasach podczas wachty wieczornej marynarze pracowali po 2 godziny z tej wachty przy pompach zęzowych. Praca ta była znienawidzona przez marynarzy, którzy i tak mieli mało czasu na odpoczynek, dlatego te dwugodzinne okresy nazwali "pierwszą psia wachtą" i "ostatnia psią wachtą".
Trzecią historią spotykaną na temat "psiej wachty" jest twierdzenie, że jest ona tylko jedna i trwa od godziny 24 do 4 rano, nazywaną ja tak, ponieważ o tej porze tylko psy pilnowały domostw, a porządni ludzie spali, czego akurat marynarzom nie wolno było robić podczas nocnej wachty, ani żadnej innej.

Mamy natomiast parę systemów wacht, jednym z nich jest system anglosaski, gdzie doba jest podzielona na czterogodzinne okresy, tak zwane "ćwiartki", to znaczy wachty .
  • 20:00-24:00 - pierwsza wachta rozpoczynająca,
  • 24:00-04:00 - środkowa wachta zwana przez niektórych psią wachtą lub też "wachtą cmentarną",
  • 04:00-08:00 - wachta poranna,
  • 08:00-12:00 - wachta przedpołudniowa,
  • 12:00-16:00 - wachta popołudniowa
  • 16:00-18:00 - pierwsza psia wachta, czasem obie psie wachty nazywa się wachtami łamanymi,
  • 18:00-20:00 - ostatnia psia wachta.
 
Ostatnie dwie wachty w tym systemie, zwane także wachtami łamanymi, pozwalały na rotację marynarzy pełniących wachty. Dziś często stosuję się ten system podczas rejsów morskich na małych jachtach.
Kolejnym system wacht jest system skandynawskich, który dzieli je następująco:
  • 20:00-24:00 - pierwsza wachta,
  • 24:00-04:00 - psia wachta,
  • 04:00-08:00 - wachta dzienna,
  • 08:00-14:00 - wachta przedpołudniowa,
  • 14:00-20:00 - wachta popołudniowa.
 
Z czasem systemy wacht były one zmieniane i dostosowywane do potrzeb danego statku, dlatego dziś spotka się różne systemy.