MENU

Dzwon okrętowy

Pierwsze potwierdzone zmiany o tym, że na statkach używano dzwonów pochodzą z XIII wieku. Ich miejsce zawieszenia był pokład rufowy. Od początku głównym zadaniem dzwonu okrętowego było dzwonienie do marynarskich wacht i odmierzanie czasu. Na przełomie XV i XVI wieku dzwony okrętowe zaczynają pokazywać się na większości statków, jest to w głównej mierze związane z postępem w budowie okrętów i nawigacji, która umożliwiała europejskim statkom na coraz dalsze rejsy. Europejczycy zaczynają wyprawy na Ocean Atlantycki, Indyjski i Pacyfik. Żegluga w te obszary staje się możliwa dzięki starannym pomiarom czasu dla ustalenia długości geograficznej, oczywiście jak na tamte czasy. Równolegle z użyciem zegarów piaskowych zaczęto stosować uderzenia w dzwon. Uderzenia te były sprawdzeniem rzetelności w spełnianiu obowiązku prowadzonego przez cała dobę pomiaru czasu oraz umożliwiała członkom załogi na orientacje w czasie i sygnalizowała czas zmiany wacht. Dzwon okrętowy zaczęto wykorzystywać również, jako sygnał alarmowy, wezwanie załogi do nagłych manewrów, ułatwiał bezpieczną żeglugę w nocy czy we mgle, do gaszenia pożaru, również, jako ostrzeżenia np. pojawienia się branderów.

W XV-XVI wieku przesądni żeglarze wierzyli, że dźwięk dzwonów skutecznie odstraszy „potwory” i „demony”, które zamieszkują podwodny świat. Wiele morskich opowieści zawiera wątki związane z dzwonami okrętowymi. Mówią one o zatopionych statkach, które przypominają o sobie wydobywającymi się z toni dźwiękami dzwonów. Ci, którzy usłyszeli te dźwięki miała spotkać zła przygoda lub rychłe nieszczęście.

Na dawnych żaglowcach było zwykle więcej dzwonów niż jeden, niektóre miały nawet trzy lub cztery dzwony. Były one zamontowane na stałe na pokładzie i na masztach. Jeden zwykle wisiał przy kole sterowym, dość często był to dzwon główny statku, drugi przy zejściówce do kubryku, trzeci z reguły dość mały był przy kabinie kapitana. Jeśli na maszcie był zawieszony dzwon, to służył on głównie do informacji pokładu przez obserwatora o tym, że coś zostało zauważone z bocianiego gniazda. Jedno uderzenie dzwonu oznaczało, że coś jest z prawej burty, dwa z lewej burty, a trzy uderzenia - na wprost.

Z biegiem lat zmieniały się również funkcje, jakie spełniał dzwon okrętowy. Jedne funkcje zanikały, a na ich miejsce pojawiały się nowe. Dzwonem zaczęto sygnalizować rozpoczęcie alarmu bojowego, manewru odbijania statku czy przekazywanie sygnału z dziobu na rufę. W niektórych flotach dzwon wzywał na wieczorną modlitwę, na posiłek lub wydawanie grogu. Ponieważ w coraz większej ilości flot dźwięk dzwonów był wykorzystywany, zaczęto je ujmować w regulaminach tych flot. W 1889 roku na konferencji w Waszyngtonie uchwalono międzynarodowe przepisy o zapobieganiu zderzeniom statków na morzu. W przepisach tych znajduje się ustęp o używaniu dzwonów okrętowych w warunkach ograniczonej widoczności. Z obowiązku tego została zwolniona została Turcja, która ze względów religijnych może używać głosu bębnów zamiast dźwięku dzwonu. Przepisy definiują między innymi o rozmiarach dzwonów w zależności od wielkości statku, jakości dźwięku dzwonu, miejscu zawieszenie oraz zasady stosowania.
Jak widać rola dzwonu zmieniała się na przestrzeni wieków, a przecież na początku dzwon okrętowy służył tylko do zaznaczania upływającego czasu.